Mrongowiusz — chłopiec z baszty, który obronił polszczyznę

W Olsztynku stoi dom, w którym zaczęła się jedna z najciekawszych biografii dawnych Prus Wschodnich. To Dom Mrongowiusza — dawna baszta na linii średniowiecznych murów, przebudowana w drugiej połowie XVI wieku na cele mieszkalne, z ewangelicką szkołą na parterze i mieszkaniem nauczyciela na piętrze.

Syn rektora

19 lipca 1764 roku urodził się tu Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, syn rektora Bartłomieja Mrongowiusza. Ścieżka wydawała się przesądzona: szkoła, teologia, ambona. I rzeczywiście — został nauczycielem i duchownym ewangelickim, ale to nie kazania zapewniły mu miejsce w historii.

Językoznawca i tłumacz

Mrongowiusz był językoznawcą, tłumaczem i wydawcą; od 1796 roku związał się z Gdańskiem. Wydał między innymi „Dokładny niemiecko-polski słownik” z 1854 roku i kancjonał prusko-polski z 1840 roku. Zmarł w Gdańsku 3 czerwca 1855 roku, w wieku dziewięćdziesięciu lat.

Obrońca polszczyzny

Najważniejszy rozdział tej biografii to sprzeciw wobec germanizacji szkół, prowadzony wspólnie z Gustawem Gizewiuszem — ich memoriał doręczono władzom pruskim w 1842 roku. W czasach, gdy polszczyzna na Mazurach traciła kolejne szkoły i parafie, Mrongowiusz dokumentował ją, uczył jej i bronił jej wartości. Pamięć okazała się trwała: w 1946 roku mazurski Ządzbork przemianowano na jego cześć na Mrągowo.

Śladem Mrongowiusza po Olsztynku

Dom Mrongowiusza przy ulicy Zamkowej 1 jest dziś oddziałem muzeum — na parterze obejrzysz wystawę o patronie, na piętrze ekspozycję o średniowiecznych obiektach muzealnych. Oddział jest czynny sezonowo, od czerwca do września. Sąsiedni Salon Wystawowy i pozostałe zabytki opisujemy na Olsztynek poza skansenem — co zwiedzisz, a czego nie. Imię Mrongowiusza nosi też szkoła w krzyżackim zamku — trudno o lepszy adres dla patrona-nauczyciela.